“Гадаадад байгаа монголчууд” булангийн маань зочин хүүхдийн өсч хүмүүжих орчин ямар байдаг тухай атаархмаар зүйлүүдийг ярьсан юм. Бид яагаад хүүхдээ ийм орчинд хүмүүжүүлж болохгүй гэж? Дэлхийн сая сая хүмүүсийн нэгэн адил бид ч гэсэн хүүхдүүддээ хайртай шүү дээ. Харин юуг өөрчлөх хэрэгтэй юм бол? Германчууд хүүхдээ хэрхэн хүмүүжүүлдэг, бид тэднээс ямар үлгэр дуурайл авч болох талаар Б.Уянгатай ярилцлаа.

-          Та хэзээнээс Германд амьдрав? Олон жил гадаадад амьдарч байгаад эргэж ирэхэд ямар байна вэ?

-          Би 1995 оноос хойш ХБНГУ-ын Саксон мужийн Лайпцик хотод...

Хоног хугацаа маш хурдан өнгрөх юм аа. Хурдтай энэ хугацаан дотор ажилаа амжуулах гэж хэрэндээ л их зүдрэх нь дээ тэ.

Ийм нэртэй ном уншлаа. Сайхаан сайхан. Энэ номын зохиогч Д.Болдхуяг ах өчдөрхөн гарын үсэгтэй номоо надад бэлэглээд... Хэ хэ бичсэн үг нь хүртэл өөр. "Эрхэмсэг дүү, номын садан М.Гэрэлтуяадаа зохиогчоос дурсгав" гэсэн үгтэй. За тээд бүхэл оройжин уншсөөн. Хүн болгон яруу найрагч, хүн болгон өөрийгөө илэрхийлэх үгийг хэлж чаддаг гэж Ариус хэлж байсан л даа. Гэхдээ л... Өөр хүмүүс өөр байдын байна. Номын редактораар ажилласан Б.Лхагвасүрэн гуай бичихдээ "Номлолт, эрхэм чимэгт, бодрол бясалгалын шүлгүүд, ардын дуу мэт аялгуун чимээ сонсогдсон шүлгүүдээр энэ номын сөн дүүрчээ..." хэмээжээ. Энэ том...

  .fullpost{display:inline;}

Номхон, томоотой даруухан төрх үгүй болж
Ногоон нүд, улаан хумстай шулмас болчихож
Нэхэл хатуутай хорвоогийн тоглоом болж
Нэг л мэдэхэд өөрийгөө ч танихааргүй тийм болчихож
Сар гарахад догдлохоо больж
Сархад уугаад согтохоо байж
Уйтгарлан сууж шаналахаа больж
Угийн ийм л юм шиг зэвэргэн байна
Гэнэн инээд, гэгэлгэн дуу надаас дахиж гарахгүй
Гэгээн мөрөөдөл, алсын зорилго ч өөртөө тээхгүй
Тээр тэнд галт тэрэгний эцсийн зогсоол дээ
Тэгэхэд би өөрийгөө гээчихсэн, одоо хайгаад ч олохгүй
Нар мандахад өглөө болдгийг мартаж
Намайг хүмүүс шоолон инээхэд ичихэ...

Хүүхдийн баяр хаяанд тулж ээж аавууд бэлгээ базаагаад л... Харин энэ өдрүүдэд томчуудаас, тэр тусмаа эрх мэдэлтэй хүмүүсээс хүүхдийн төлөө юу хийж байгааг нь асуумаар. Бид үнэхээр хүүхдүүдээ баярлуулж чадаж байна уу? Чихрээр хуурч, гоё үгээр бялууруулаад л жилийн дөрвөн улиралдаа ганцхан өдрийг нь тэднийх хэмээн зарлаад л... Энэ дугаарынхаа зочноор “Хүүхдийн төлөө үндэсний төв”-ийн дарга Н.Тогтохнямыг урьлаа.

-          Хүүхдийн эрх гэдэг ойлголт манайд гадаад дотоодын байгууллагуудын шугамаар “импортлогдож” орж ирсэн асуудал юм шиг ойлгогддог. Тэгэхээр хүүхдийн эрх гэж яг юу...

Хүдэр бор арьс эрчүүдийн бахархал гэсэн ойлголт аль эрт моодноос гарчээ. Долоо хоногтоо нэг маск тавиулж, өглөө нүүрэндээ тос түрхэж, гадагш гарахдаа нарны хамгаалалтын тос хэрэглэх нь тийм гаж зүйл шиг санагдахаа хэдийнэ больжээ. Залуу сайхан харагдах нь арьс арчилгаатай салшгүй холбоотой. Эрүүл саруул амьдралын хэв маяг, зохих ёсоор зөв арчилсан үед арьсны гаднах давхарга буюу эпидермис нь сар тутам бүрэн шинэчлэгдэж байдаг. Ийм арьс эрүүл, толигор байдаг. Эрэгтэйчүүдийн арьс хавар, зундаа тослогийн хэмжээ нэмэгдэж, арьсан дээр нөсөө толбо гарах нь элбэгшдэг. Нарны хэт ...

"Цаг төр, хүмүүс" сэтгүүлд ажиллаад нэг жил болчихжээ. Цаг хугацаа хэтэрхий хурдан байна. Юу ч хийж амжаагүй байтал бүхэл бүтэн 365 хоног өнгөрчихөж. Энэ жижигхэн өрөөнд амьдрал тэр чигээрээ буцалж байдагт нь би хайртай. Зүгээр л сэтгэл хөдлөлөөрөө бус, бүхнийг ул суурьтай бодож үг бүрээ бодож, жижиг зүйлийг ч олон талаас нь няцалж, бяцалж бичихийн сайхныг эндээс би мэдэрсэн. Цөөхүүлээ ч гэсэн гар нийлсэн хамт олныхоо дунд инээж, мөр зэрэгцэн ажиллаж байгаа маань ч миний бахархал. Эхнийхээ дугаарыг уншигчиддаа хүргээд жил гаруйн хугацааг үдэж байгаа манай хамт олон өнөөдөр 83 дахь дугаараа гар...

Хараал ид... Новш гэж... Бурхан гэж байдаг юм бол одоо гүйж очоод алалцмаар байна. Яагаад яагаад нэг хэсэгт нь зовлонг, үхлийг, хагацлыг ингэж ихээр нь өгөөд байдаг юм бэ? Ямар гэм хийсэн гэж... Яасан гэж... Намайг ингэж байхаар өөрийг минь үхүүлчихээч... Чам шиг юм чадахгүй л дээ... Харжийна, басжийна... Хоншоор чинь хүрвэл аваад яв... Очоод чамтай нэгийгээ үзве. Хүмүүсийн нулимс, гуниг, гутралд сэтгэл чинь ханах болоогүй юу?  Новш гэж... Ойрхон садангийн хоёрхон настай жаахан хүү өчигдөр тэнгэрт хальж... Хоёрхон настай шүү дээ, тэр минь... Ямар ч гэм зэмгүй, инээдээр бялуурсан жаахан тэр мин...

Хүн биш хүүхэд

Найзын маань дүү дүрслэх урлагийн сургууль төгсөөд ажилд орохоор болсон юм. Энэ тухай найз маань их л баярлангуй  ярьж, бид ч хүүхдийн номын зураг зурдаг хүн ховор, насных нь онцлогт тохируулаад сайн зураг зурвал “од” болох магадлалтай гэж ирээд л хэсэг ярилцаж байлаа. Харин саяхан нөгөө залуутайгаа тааралдсан чинь ажлаасаа гарчихаж. Яагаад гэж асуувал “Багш маань хүүхдийн номын зураг зурснаас уран бүтээлээ хий гэж загнасан” гэдэг байгаа. Хүүхдийн ном тэгээд уран бүтээл биш гэж үү? Дээхнэ нэг цэргийг автобусанд суусан чинь нэг хүн “Наадах чинь хүн биш цэрэг явж байна” гэсэн гэдэ...

Танил бус мэдрэмж намайг зовооно
Тарчилж байгаа баярлаж байгаагаа би үл мэднэ
Мэдэхгүй, огт өөр мэдрэмж намайг хоргооно
Магад би баярласан байх бас гомдсон байх
Тийм гэхийн аргагүй тэр мэдрэмжийг
Тэндээс эндээс ер хаанаас ирснийг нь мэдэхгүй
Намайг хоргоосон, эсвэл би түүнийг ээрсэн үү
Нэг хоёр хэдэн өдөр ийм баснаа санахгүй нь...
Танил бус тэр мэдрэмж дахиад ирэх эсэхэд эргэлзэнэ
Танил болоод надад ирнэ гэж итгэнэ
Мэдэхгүй тэр мэдрэмж битгий ирээсэй гэж хүснэ
Мэддэг бочихоороо айчихна гэж өөрөөсөө айна

...

Өчдөр Багануураас нэлээд орой ирсэн тул санал хураах байр хаахаас өмнө амжиж саналаа өгөх гэж хэрэндээ бас бажгадав. Өглөө зургаа өнгөрөөж сэрчихээд Ийглийн мэдээгээр Ц.Элбэгдорж Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн сонгуульд ялалт байгуулсан тухай сонсов. Сонгуулийн өмнө хоёр чавганц уралдаад нэг нь түрүүлнэ, хэн хэнээсээ дээрдэх юм алга, гэхдээ Н.Энхбаярыг өөрчлөөд үзвэл... гэсэн бодол надад байсан. Гэхдээ сонгуулийн хэсгийн болон нутаг дэвсгэрийн хороо тэр чигээрээ Н.Энхбаярын талд ажиллах учир урьд урьдны сонгуулиудтай адил луйвардаад л Н.Энхбаяр ялах байх гэж таамаглаж байв.  Зиа тээд гэрээсээ гар...

Шинэ өглөөний мэнд. Блогмн маань хэвийн ажиллаад дээрээс нь миний ажил өөдрөг бүтэмжтэй байгааг ч хэлэх үү сайхан байна. Энэ талбар дээр бичлэг оруулах гэсэн чинь гар хөл салгалж, яарч, сандарч, догдолж этр... Мөн ч их сайхан байна даа. Сонгууль болох гээд ажил, гэр ер нь хаа сайгүй улс төр. Сонин хэвлэл, телевиз радио гүэ ерөө үзэж, харж сонсох юм бараг алга. Мөн ч их залхаж байна даа хөөрхий. За тэгж байтал хүүхдийн баяр болох нь... Хоёр зулүзага дээрээ очиж хэд хононоо. Жаргал гэж тэр л байх. Мөн ч их санасан шүү зулзагануудаа. Аан нээрээ "Цаг төр, хүмүүс" сэтгүүлийн шинэ дугаар гарсан. "Би...

Дайны хажуугаар дажин гэж хямрал мямрал яана гэж байхад таван настай охины маань цэцэрлэг төгсөлтийн баяр хийнэ, хүүхэд бүрээс 35000 төгрөг хураана гэж мэдрэл хөдөлгөв. Нэгдүгээр сараас хойш хоолны мөнгө аваагүй болохоор ээж аавууд дургүйцэхгүй байх гэчихжээ бас. Би л лав дургүй байна. Хуруун чинээ хүүхэд юу идэж уухаараа нэг өдрийн дотор 35000-г залгидийн. Манай охины анги л гэхэд 34 хүүхэдтэй. Үржүүлээд үз дээ. Нэг сая хоёр зуун мянган төгрөг. Надад бол тэгж хөл хөөрцөг болгоод байх хэрэггүй юм шиг санагддаг. Өдөр тутмын хэрэгцээнийхээ мөнгийг яая гэж байхад юун гуч, дөчин ...

Дахиад л ингэж бичихгүй бол унах нь ээ. Хавсрага салхи, анхны яргуй, захаараа мөстсөн голын урсгал, налайсан урт шар өдрүүд надад эрч хүч өгдөгсөн.  Энэ хавар өмнөх хавруудаас өөрөөр чимээгүйхэн гуниг даллан ирж байх шиг. Сэтгэл хачин чигтэйхэн эзгүйрээд... Уйлмаар ч юм шиг тийм гэхийн аргагүй содон мэдрэмж. Үртэй бүхэн цэцэглэж, үндэстэй бүхэн дэлгэрэх цагаар сэтгэлээс минь хачин солгой аялгуу урсаад л... Даанч гуниггүй байж дээ... Бороо асгартал ороосой, хамтдаа уйлахсан гэсэн хүслийг минь бурхан хүртэл хясах шиг.  Тэнгэртэй хамт уйлъя гэсийм. Тэр өдөр надад захиа ирнэ гэж хүлээсиймсан. Хүлэ...

Нөхөр бид хоёр нэг зүйл дээр санал нийлдэггүй юм. Хүүхдийг зодож, шийтгэж хүмүүжүүлэхийг би хэзээ ч хүлээн зөвшөөрдөггүй. Харин нөхөр маань эрэгтэй хүүхдэд даруулга хэрэгтэй гээд дэмий зүйл дээр бүсээ бариад дайрдаг. Ажил ихтэй болохоороо хүүгээ хэнтэй, хаагуур, юу хийж явааг нь бараг мэддэггүй. Өсвөр насны хүү маань миний эзгүйд тамхи татаж байгаад аавдаа баригдчихаж. Орой гэртээ ирэхэд эгээ л дайн болчихсон аятай хамаг юм ундуй сундуй. Хүү маань өндөр халуунтай байсан. Хэдийгээр буруу зүйл хийсэн ч гэсэн ийм алхам хийсэнд нь гомддог. Хүүгийн маань буруу биш шүү дээ. Ю...

 "Жирэмсэн болчихжээ. Гайгүй эмэгтэйчүүдийн эмнэлэг байна уу? гээд л... Мэдэхгүй юм. Сүүлийн жилүүдэд абортоор хорвоод мэндлэх эрхээ хасуулсан "хүүхдүүдтэйгээ" нийлээд бид уул нь 5 саяулаа болох байж.

http://www.youtube.com/watch?v=Ana75KeVDHU энэ бичлэгийг оруулах гэсэн болдоггүй ээ. Үзчихээрэй.

Би блогтоо бичлэг нэмэхээ болилоо. Эрхэм нөхөд та нар халагдах өргөдлийг маань хүлээн авч гарын үсэг зуран баталгаажуулна уу? гээл худлаа юм яриад байвал яажийна. Найз нь энэ ажилдаа ороод яг 10 сар болжийно. Тэр хооронд хичнээн ч олон хүн энэ сэтгүүлд орж гарав даа. Өнөөдөр хүртэл нэг эгч халагдах өргөдлөө өгөөд даший шог. Хүмүүс ирээд л, яваад л... Харин би эндээ байсаар л байх уу? Зарим нэг нь албан тушаал ахиад, нэг хэсэг нь амьдралын мөр хөөгөөд... Яагаад ч юм би уяатай ботго шиг гадсаа тойроол... Би өөрчлөлтөнд дургүй байх. Тиймдээ нэг газраа удаад байдийм болов уу? 10 сар гэдэг тийм ч у...

Нэг юм бичих гэсэн болж өгдөггүй. Тэгэхээр нь амарчилаад үүнийг төлөөлөл болгон оруулав. Үдээс хойш, оройхон л болохоос. Хоол болтол шийр зугаа гэдэг байхаа...

Чөлөөтэй, омголон дураараа байх би дуртай!
Чөдрөөн тасдаж гүйдэг моринд адуу адуунаас хайртай!
Талын шувуу торонд бус талдаа жиргэх дуртай
Тааваараа бус орчлон өөрөө эрх чөлөөнд дуртай!
Хязгаар үгүй эрх чөлөө хаана ч харин байдаггүй
Хазааргүй унаа, бүслүүргүй гэр гэж байдаггүй
Эрх чөлөө гэж хичнээн ч хашгирлаа гэсэн
Энэхэндээ гэж хэлэхэд би хорионд байх дуртай!
Эгэл даруу ижий, эцгийн минь голомт сэтгэлийг минь хорьдог
Энгэр...

- Үгүй ээ, манай энэ мөн хачин хүүхэд юм аа. Айл амьтны хүүхдүүд хар үүрээр босоод хичээлээ хийгээд гадаа цэцэрлэгт сууж байхад босохгүй, ногоороол
- Ээж, жоохон унтъя л даа, та ямар сонин ийн. Нойр хоолондоо сайн бол ажил аяндаа бүтдий шдээ
- Юу гэнээ. ХН...
Хэд хоногийн дараа
- Хөөш чи босоочээ. Конкурс гээд хүүхдүүд бужигнаж байхад унтаад. Ёстой хаанаас нь гардаг нойр вэ? Бос гэжийна чамайг.
- Тэгээ яасан бэ 8 болчиймуу?
- Болох гэжийнэ. Аяга цай уугаад явж үз.
Орой нь
- Ээж танд хэлээ биз дээ. Нойр хоолондоо сайн бол...
- Үгүй ерөө.
- Яасан би чинь Багануур дүүрэгт ирсэн МУИ...

Ингэж нэг хүнээс асуумаар санагдаад байгаан? Хэн ч тэр тусмаа би чамд юу ч амлаагүй байхад яагаад хүлээгээд байгаа юм бэ? Надаас юу ч хүлээх хэрэггүй. Тэр сэтгэл гээч чинь аль уже өөр хүнийх болоод өөр тийшээ нисээд явчихсан. Харин би нисч одсон сэтгэлээ түүнтэйгээ хамтад нь жижигхэн зүрхэндээ хадгалаад итгэлээр гэрэлтэн амьдарч явна. Зүгээр л өөрийнхөө бодолд хэтэрхий итгээд түүнийгээ бодит амьдрал дээр байхгүйг нь мэдсээр байж шаналах шаардлага байгаа гэж үү? Зүгээр л амьдралд сэтгэл хангалуун бай. Уйлах шалтгаан зөндөө байхад ганцхан өөрийнхөө муйхар бодолд итгэж уйлах нь хэтэрхий өрөвдөлтэ...